Iranian Plant Pathology Society بیماریهای گیاهی 0006-2774 2025 12 08 Study of the effect of Trichoderma harzianum on soybean charcoal rot agent Macrophomina phaseolina بررسی تاثیر قارچ Trichoderma harzianum بر عامل پوسیدگی زغالی سویا Macrophomina phaseolina 710654 10.22034/ijpp.2025.2021871.500 FA ولی اله بابایی زاد گروه گیاهپزشکی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران میلاد حبیبی درونکلائی گروه گیاهپزشکی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران فاختک طلیعی گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، گنبد کاووس، ایران محمدعلی بریمانی ورندی گروه گیاهپزشکی ، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران مهتاب یزدان دوست گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران Journal Article 2025 10 07 Soybean charcoal rot, caused by Macrophomina phaseolina, is an economically important disease affecting various oilseed crops in northern regions, particularly in Golestan and Mazandaran provinces. This fungus can lead to seedling death, seedling blight, crown rot, stem rot, charcoal rot, and root rot under favorable conditions. The current study utilized a factorial design in a completely randomized setup with 3 replications and 2 factors. The first factor included T. harzianum and M. phaseolina, while the second factor involved different sampling times. Sampling was conducted at 24, 48, 72, and 96 hours post-pathogen inoculation to assess the activities of CAT, PPO, and GPX enzymes. Disease progression was evaluated 31 days after inoculation. The study found that the activity of CAT, PPO, and GPX enzymes in treated soybeans was higher during the initial hours compared to the control group. Additionally, the severity of M. phaseolina disease was lower in the T. harzianum treatment group than in the positive control. These findings contribute to a better understanding of the interactions between T. harzianum and the biological control of M. phaseolina, demonstrating its efficacy in disease management. پوسیدگی زغالی سویا ناشی از Macrophomina phaseolina، یک بیماری مهم اقتصادی برای گیاهان دانه روغنی مختلف در مناطق شمالی، به ویژه در استان‌های گلستان و مازندران است. در شرایط مساعد، این قارچ باعث مرگ گیاهچه، سوختگی گیاهچه، پوسیدگی طوقه، پوسیدگی ساقه، پوسیدگی زغالی و پوسیدگی ریشه می‌شود. پژوهش حاضر بر اساس فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 3 تکرار و 2 فاکتور که فاکتور اول شامل Trichoderma harzianum و M. phaseolina و فاکتور دوم زمان‌های نمونه برداری بود. پس از تلقیح بیمارگر، نمونه‌برداری در بازه‌های زمانی 24، 48، 72 و 96 ساعت انجام و برای اندازه‌گیری فعالیت آنزیم‌های CAT، PPO و GPX مورد استفاده قرار گرفت و میزان پیشرفت بیماری 31 روز پس از تلقیح صورت گرفت. در این پژوهش، میزان فعالیت آنزیم‌های CAT، PPO و GPX در سویاهای تیمار‌شده طی ساعات اولیه نسبت به شاهد بیشتر و میزان شدت بیماری قارچ M. phaseolina در تیمار T. harzianum، نسبت به کنترل مثبت کمتر بود. نتایج این تحقیق به بهبود درک روابط متقابل T. harzianum در کنترل زیستی M. phaseolina کمک کرده و نشان داد اثر خوبی درکنترل بیماری داشته است.